કચ્છ પ્રવાસ (Kutch Road Trip) Day 4

૨૯/૧૨/૨૦૧૭ શુક્રવાર

કાળો ડુંગર ભુજ થી 97 કિ.મી.ના અંતરે આવેલું છે. કાળો ડુંગર કચ્છ જિલ્લાનું સૌથી ઊંચુ સ્થળ છે જે 458 મીટર જેટલું ઊંચું છે. તે પાકિસ્તાનની બોર્ડરથી એકદમ નજીક છે. ટોપ ઉપર લશ્કરી કેમ્પ આવલો છે. કાળો ડુંગર ૪૦૦ વર્ષ જૂના દત્તાત્રેય મંદિર માટે પ્રચલિત છે. પૂર્વજો કહે છે કે ભગવાન દત્તાત્રેય અહીં રોકાયા હતા અને પોતાનું શરીર ભૂખ્યા શિયાળોને ખવડાવવા માટે ત્યજી દીધું હતું. લખ ગુરુ નામના ભગવાન દત્તાત્રેયના એક ભક્ત પણ પોતાના અંગો ભૂખ્યા શિયાળોને ત્યજી દીધા હતા. તેઓ કહેતા હતા કે, “લે અંગ”. ત્યારબાદ સદીઓથી આ જગ્યા “લૌગ” નામે પ્રચલિત થઇ. આ જગ્યાને “લોંગ પ્રસાદ ઓટલો” નામે ઓળખવામાં આવે છે. 4 સદીઓથી અહીં પૂજારી પ્રસાદ બનાવે છે અને સંધ્યા આરતી પછી શિયાળોને ખવડાવે છે.

રોજની જેમ સવારે પાંચ વાગ્યે ઊઠીને ચાલવા નીકળી પડ્યો. બહાર તો ઠંડી અને સુસવાટા મારતો પવન ફૂંકાતો હતો. સીડી ચઢીને ઉપર મંદિર આગળ ગયો. ત્યાં કોઈ ચહલપહલ નહોતી દેખાતી નહોતી. સવારે ઘોર અંધારામાં આગળ જવું હિતાવહ ના લાગતાં, ચાર-પાંચ વખત સીડીઓની ચડ-ઉતર કરી. સવારે છ વાગ્યા જેવા કાર્યાલયના ભાઈ દેખાયા. ગરમ પાણી કરવાવાળા ભાઈ વિશે પૂછપરછ કરી. તેઓ હજી ઉઠયા નહોતા. થોડીવારમાં તેઓ ગરમ પાણી કરવાવાળા ભાઈને ઉઠાડીને આવ્યા. તેઓ રૂમની પાછળના ભાગમાં પાણી ગરમ કરવા લાગ્યા અને હું રૂમમાં પાછો ગયો. તૈયાર થઈને હું અને મારો દીકરો સાત વાગ્યા જેવા સૂર્યોદય જોવા માટે સનસેટ પોઇન્ટ જવા નીકળી પડ્યા. ખૂબ જ ઓછા પ્રવાસીઓ હતા. રસ્તામાં વનવિભાગ દ્વારા વન પરિભ્રમણ કેડી બનાવેલી છે, જે ચાર કિલોમીટર લાંબી છે અને ત્રણ કલાક જેટલો સમય થાય છે. થોડે સુધી ચાલતા ગયા. ખુબ જ જોરદાર પવન ફૂંકાતો હતો. અહીંથી કચ્છ નું આખું રણ જોઈ શકાય છે. ધરતીના છેડા પર હોય એવો અનુભવ થાય છે. સવારે ૭:૪૫ વાગે રૂમ પર પાછા આવ્યા. બધા તૈયાર જ હતા. અન્નક્ષેત્રમાં ચા બનવાની વાર હતી એવું જાણવા મળ્યું. એટલે હું કાર્યાલયમાં બાકીની પ્રોસેસ પતાવવા માટે કાર્યાલયમાં ગયો. કાર્યલાયવાળાભાઈએ પૂછ્યું કે ચા પીધી. પણ ચા બનવાની વાર હતી. અમારે મોડુ થતું હતું. તેઓ જાતે રસોડામાં ગયા અને અમારા જેટલી ચા બનાવવાનું કહ્યું. ચા પીધા વગર તો જવાતું હશે. તમે અમારા મહેમાન છો. તેમની સાથે બે ઘડી વાતો કરી એટલામાં ચા તૈયાર થઈ ગઈ હતી. બધાએ ચા પીને સવારે ૮:૩૦ વાગે કાળોડુંગરની વિદાય લીધી.

કાળા ડુંગર થી છ કિલોમીટર નીચે ઉતરતા જમણી બાજુએ અડધા કિલોમીટરે ગુજરાત ટુરીઝમની તોરણ હોટલ આવેલી છે. સારી એવી મેન્ટેન કરી છે. પણ રહેવા માટે સહેજ મોઘી હતી. ત્યાના મેનેજરે બધા રૂમ બતાવ્યા.

મોડું કર્યા વગર સવારે ૯:૦૦ વાગે ઇન્ડિયા બ્રીજ તરફ આગળ વધ્યા. કાળા ડુંગર થી ઇન્ડિયા બ્રીજ ૧૯ કિ.મી.ના અંતરે છે. ધ્રોબાણ ગામ થી ડાબી બાજુએ જઈએ તો ખાવડા જવાય અને જમણી બાજુનો રસ્તો ઇન્ડિયાબ્રીજ તરફ જાય.

બ્રિજની શરૂઆતમાં બીએસએફની ચોકી આવેલી છે. બ્રિજ પર ઊભા રહેવાની અને ફોટોગ્રાફી કરવાની સખ્ત મનાઈ છે. તેવી જ રીતે બ્રિજના બીજા છેડે પણ બીએસએફની ચોકી છે ત્યાં સુધી જવા દેવામાં આવે છે. આગળ જવા માટે ભુજ બીએસએફ ઓફિસમાંથી પરવાનગી લેવી પડે. બીએસએફ ચોકી પાસે એક નાનકડું મંદિર બનાવેલું છે. ત્યાં દર્શન કર્યાં. આર્મીના વાહનોની અવરજવર સતત ચાલુ હતી. અમે ત્યાં આમતેમ આંટા મારતા હતા ત્યારે એક સૈનિકભાઈ અમારી પાસે આવીને અમારી જોડે વાતો કરવા લાગ્યા કે, “તમે તો ફક્ત આમતેમ આંટા મારો છો. અમને કંઇક તો પૂછો.” તેઓ કામમાં વ્યસ્ત હોવાના લીધે તેમને ડીસ્ટર્બ કરવું અમને યોગ્ય ના લાગ્યું. તેઓ સાઉથ ઇન્ડિયન હતા. તેમના કહેવા મુજબ ઘણા લોકો અહીંથી આગળ બોર્ડર એટલે કે વિઘાકોટ સુધી જાય છે. થોડો સમય તેમની સાથે વાતો કરી. કદાચ અમને તેમની સાથે વાતો કરવાની ગમી તેના કરતા તેમને અમારી સાથે વાત કરવાની મજા આવી હોય તેમ લાગ્યું. તેમને જયહિન્દ બોલીને અમે ત્યાંથી પાછા ફર્યા. બીજીવાર શક્ય હશે તો ચોક્કસ અહીંથી આગળ વિઘાકોટ જઈશું. જે અહીંથી હજી ૭૩ કિમીના અંતરે આવેલું છે.

પાછા વળતાં ૧૦ કિમીએ ખાવડા ગામ આવેલ છે. ત્યાંની મીઠાઈઓ ખૂબ પ્રચલિત છે. ખાવડાથી ધોળાવીરા સુધીના રોડનું કામ ચાલુ છે. અહીંથી સીધા ધોળાવીરા પહોંચી શકાય જે અહીથી ૬૦ કી.મી. જેટલું થાય. અત્યારે અમારે ફરીને જવું પડશે જે ૨૮૦ કિમી જેટલું થાય. કદાચ બીજીવાર આવીશું ત્યારે આ રસ્તો પણ તૈયાર થઈ ગયો હશે. આજે અમારે ધોળાવીરા પહોંચવાનો પ્લાન હતો જે હવે શક્ય નથી. એટલે ભચાઉ સુધી જઈને ત્યાં જ ક્યાંક રોકી જઈશું.

ખાવડા બાદ લુડીયા ગામ આવે છે. જેને ગાંધીનું ગામ કહે છે જે જોવાનું માંડી વાળીને અમે ધ્રંગ તરફ આગળ વધ્યા. ત્યાંથી ધ્રંગ ૭૦ કિલોમીટર જેટલું થાય છે. ખાવડાની આગળ જતાં ભીરંડીયારા ચોકડી આવે છે. જ્યાંથી સફેદરણ જવાયા છે. તેનો મીઠો માવો ખૂબ જ પ્રખ્યાત છે. એ ખાવા માટે ઉભા રહ્યા. ખરેખર ખુબ જ સરસ હતો. ત્યાંથી કુનરીયા ગામ અને સહેજ આગળ જતા પ્રગટપાણી નામનું સ્થળ આવે છે. સવારે ૧૧:૦૦ પ્રગટપાણી પહોંચ્યા.

ત્યાં એક મકાન હતું. એક ઉંમરલાયક દાદા બેઠા હતાં. તેમને પૂછ્યું તો તેમના દ્વારા જાણવા મળ્યું કે એકવાર થોડાક સંતો અહીં આવ્યા હતા. તેમને તરસ લાગી ત્યારે મેકરણદાદાએ જમીનમાં ત્રિશૂળ મારીને પાણી કાઢ્યું અને એક સંતે પોતાની તરસ છીપાવી. તે પછી બીજા સંતે કહ્યું કે હું કોઈનું એઠું પાણી પીતો નથી. તો મેકરણદાદા બીજી વખત ત્રિશૂળ મારીને જમીનમાંથી પાણી કાઢ્યું. આમ અન્ય બીજા ત્રણ ઠેકાણેથી ત્રિશૂળ મારીને પાણી કાઢ્યું. હજી આજે પણ અહીંથી પાણી નીકળે છે. માટે આ સ્થળ પ્રગટપાણી તરીકે ઓળખાય છે. તેઓ ઊભા થઈને અમને જગ્યા બતાવી જ્યાંથી પાણી આવતું હતું. ત્યાં પણ પ્રસાદમાં ચા આપતા હતા. એકવાર તો પીધી. સરસ હતી તો બધાએ બીજીવાર ચા પીધી. ત્યાં એક સેવાભાવીભાઈ અમને જમવાનું પૂછવા આવ્યા. જો તમારે જમવું હોય તો અમે બનાવી દઈએ. અમારા માટે ઉતાવળ કરવાની ના પાડી. હજી અમે આગળ ધ્રંગ જઈએ છીએ. જમવાનો સમય થશે તો અમે ત્યાંથી પ્રસાદ લઈ લેશું. ત્યાંથી ધ્રંગ દસ કિ.મી.ના અંતરે છે. અમે ૧૧:૪૫ વાગે ધ્રંગ પહોચ્યા.

સમાધિ મંદિરમાં અંદર ગયા. ત્યાં તેમના વસ્ત્રો, કાવડ, ત્રિશૂળ વગેરેના અમે દર્શન કર્યા. તેમની જોડે બીજા 42 સાથીદારોની જીવંત સમાધિ લીધી હતી તેમની સમાધીના દર્શન કર્યા. મંદિરમાં ઘણા બધા તોરણો લટકાવેલાં હતાં પૂછ્યું તો જાણવા મળ્યું કે જેની માનતા પૂરી થાય છે તેઓ જાતે બનાવેલા તોરણો ટીંગાળી જાય છે. મંદિરના પ્રાંગણમાં મેકરણદાદાના ભાઈ પતંગશાહ પીરની દરગાહ છે. આમ બે ભાઇઓએ અલગ અલગ ધર્મ અપનાવીને માનવતાનું કાર્ય કર્યું હતું. આપણે કોઈને મળીએ તો પ્રણામ કરીએ છીએ તેમ અહીં સૌ એકબીજાને જીનામ કહે છે. અહીંના એક કાર્યકર્તાભાઈએ બધાને તેમના વિશે ટૂંકમાં માહિતી આપી. મેકરણદાદાની રચિત કેટલીક પંક્તિઓ પણ કહી.

તેમના કહેવા મુજબ “પ્રસાદ, પ્રાર્થના અને પ્રવેશ” ને પાત્ર કોઈ પણ વ્યક્તિ અહીં આવી શકે છે. સંત મેકરણદાદા કચ્છના કબીર તરીકે ખ્યાતિ પામેલા. તેમને રામના ભાઈ લક્ષ્મણનો અવતાર માનવામાં આવે છે. ધ્રંગ ગામ રણની સાવ નજીક છે. લોડાઈ-ખાવડાના રણમાં ભૂલા પડેલા મુસાફરોને રોટલો અને પાણી પહોંચાડવાનું કામ તેમણે આરંભ્યું. લાલિયા(ગધેડા)ની પીઠ પર પાણીનાં માટલાં મુકાઈ જાય એટલે લાલીયો(ગધેડો)-મોતીઓ(કૂતરો) રણમાં નીકળી પડતા. મોતીઓ આગળ અને લાલીયો પાછળ ચાલે. કૂતરાઓની ઘ્રાણેન્દ્રિય બહુ તેજ હોય એટલે ક્યાંય પણ કોઈ ભૂલો પડેલો મનુષ્ય હોય તો મોતિયો તેને શોધી કાઢે. અને લાલિયાની પીઠ પરના માટલાનું પાણી મળે ત્યારે ભૂખ્યા-તરસ્યા અને ભટકી ગયેલા માનવીને નવજીવન મળે. આમ કેટલાય લોકોના જીવ લાલિયા-મોતિયાએ બચાવ્યા હશે.

હવે જમવાનો સમય થઈ ગયો હતો. મંદિરની બહાર મંદિરની સામેની બાજુએ ભોજનશાળા અને અતિથિગૃહ છે. ત્યાં પ્રસાદ લીધો.

પાછા એ જ રસ્તે કનોરીયા થઈને રુદ્રમાતાના મંદિરે બપોરે ૨:૦૦ વાગે પહોચ્યા.

અહીં રુદ્રાણી, આશાપુરા, રવેચી અને મોમાઈ માતાજીની મૂર્તિઓ છે. ચારેબાજુ નીરવ શાંતિ પથરાયેલી છે. મંદિરની બહાર અન્ય એક રસ્તો છે, જ્યાંથી રુદ્રમાતા ડેમ જવાય છે, જે કચ્છનો મોટામાં મોટો માટીનો બંધ છે.

અહીંથી ભુજ દસ-બાર કિલોમીટરના અંતરે આવેલું છે. બપોરે ૨:૪૫ વાગે ભુજના પ્રખ્યાત પ્રાગમહેલ પહોંચ્યા. પ્રાગમહેલ પ્રવાસીઓને જોવા માટે બપોરે ત્રણ વાગે ખુલશે. એટલે તેની આજુબાજુ ફોટા પાડ્યા. પ્રાગમહેલ જોવા માટે ટીકીટ લેવી પડે છે.

પ્રાગમહેલ રાવ પ્રાગમલજીએ બંધાવ્યો હતો. પ્રવેશતા જ શરૂઆતમાં સામે વિશાળ પગથિયાં આવે છે. પગથિયાં પરથી થઈને એક મોટા હોલમાં જવાય છે જેને દરબાર હોલ કહેવાય છે. ત્યાં સુંદર ફોટાઓ, પ્રાણીઓના સાચવેલા શરીર ટીંગાડેલા છે. ત્યાંથી આગળ જઈએ તો ખુલ્લી અગાસી આવેલ છે જ્યાંથી ટાવરમાં જવાય છે તેને ‘બિંગબેગ ટાવર’ કહે છે. ત્યાં ઘડિયાળની મશીનરી છે. મીઠા ટકોરા ચોવીસે કલાક  આખા ભુજમાં સંભળાતાં હતાં જે આજે બંધ હાલતમાં છે.

પ્રાગમહેલના આંગણામાં આગળ આઇનામહેલ આવેલું છે ત્યાં પણ ટિકિટ લઈને અંદર ગયા. ત્યાં ફોટા પાડવામાં ફ્લેશનો ઉપયોગ કરવાની મનાઈ છે. આઈના મહેલમાં મનોરમ્ય ફુવારા, કાચના ઝુમ્મરો, અરીસાથી મઢેલ દીવાલો, હાથીદાંતના નકશીકામથી જડેલ દરવાજા અને અનેક બીજી પુરાની વસ્તુઓ છે. મહેલના દરબાર ખંડમાં સોનાથી મઢેલ ઢાળેલો મહારાજા લખપતજીનો ઢોલીયો અને તેના પર હીરા જડિત તલવાર મુકેલી છે. આઈના મહેલમાં 155 વર્ષ જૂનું કચ્છી બનાવટનું અદભુત ઘડિયાળ છે તે દર મિનિટે મધુર રણકારવાળો ટકોર કરે છે. તે સાલ, માસ, તિથિ, ચોઘડીયા, કલાક, મિનીટ સેકન્ડ, સૂર્યોદય-સૂર્યાસ્ત તથા ચંદ્ર કળા બતાવે છે. બહાર આવીને આજુબાજુ કચ્છી બનાવટની વસ્તુઓની દુકાનો જોઈ. જોઈને હમીસર તળાવ થઈને સાંજે ચાર વાગ્યે સ્વામિનારાયણ મંદિરે દર્શન કરવા ગયા.

સ્વામીનારાયણ મંદિર એક વિશાળ જગ્યામાં બનાવેલ છે. તેની કોતરણી અદ્ભુત છે. મંદીરમાં બે ઘડી બેસીને શાંતિનો અનુભવ કર્યો. જયારે બે વર્ષ પહેલાં અમે કચ્છ ગયા હતા ત્યારે અહીં આવેલી ધર્મશાળામાં રોકાયા હતા. ત્યાં કામ કરતા એક ભાઈની મદદથી અમને ત્યાં રોકાવા મળ્યું હતું. તેમને ફોન કર્યો. તેઓ હાલ અહીં નથી પણ તેમણે પોતાનું ફાસ્ટફૂડનો બિઝનેસ ચાલુ કર્યો છે. તેઓ સાડાચાર વાગ્યે મંદિરે અમને મળવા માટે આવવાના હતા. ત્યાસુધી મંદિરના ફરતે ફર્યા. બહાર નીકળીને નરનારાયણ ગેટ આગળ ગયા ત્યાં જ તેમની દુકાન છે. એટલામાં તે ભાઈ આવી ગયા. તેમણે બ્રેડ પકોડા ખવડાવ્યા જે ખૂબ જ સ્વાદિષ્ટ હતા. તેમની વિદાય લઈને સાંજે સાડાપાંચ વાગ્યે ઉમિયાધામ તરફ આગળ વધ્યા.

ઉમિયાધામ ભુજથી ૨૦ કિ.મી.ના અંતરે આવેલું છે. સાંજે છ વાગ્યા જેવા વાંઢય ઉમિયાધામ પહોંચી ગયા. ત્યાં રોકાવાનો પ્લાન કર્યો હતો પણ કદાચ હજી અંધારું થવામાં વાર હતી. એટલે બધાનો મત હતો કે ભચાવ પહોંચી જવાશે ત્યાંજ કોઇ રહેવા માટેની વ્યવસ્થા કરી લઈશું એમ વિચારીને ઉમિયાધામના દર્શન કરીને પાછા ભુજ અને ભુજથી ભચાવ તરફ ગયાં. રસ્તો થોડો ખરાબ હતો અને વચ્ચે વચ્ચે રસ્તામાં નીલગાય પણ દોડતી આવી જતી હતી. રાત્રે 8:30 હોટેલ લોધેશ્વર ઊભા રહ્યા. તે ભાઈ પાસેથી ધોળાવીરાનો રસ્તો પૂછ્યો. અને અત્યારે જવાય કે ના જવાય તે પૂછતા તેના જબાબમાં તેમને કહ્યું કે અહી એવા કોઈ ભય જેવું નથી. તમે જઈ શકો છો. પણ રસ્તામાં અટવાશો તો તમે કોઈને પૂછી શકો તેવું કોઈ મળશે નહીં. એટલે હિતાવહ છે કે તમે ભચાઉ રોકાય સવારે વહેલા નીકળી જજો. તેમની વાત માનીને ભચાઉંમાં જયભગવાન અતિથીગ્રૂહમાં રોકાઈ ગયા અને ત્યાં જમ્યા અને સુઈ ગયા.

Advertisements

કચ્છ પ્રવાસ (Kutch Road Trip) Day 3

૨૮/૧૨/૨૦૧૭ ગુરુવાર

 મારા ઉઠવાના નિત્યક્રમ પહેલાં ઘણો કોલાહલ સંભળાતો હતો. ધ્યાનથી સાંભળ્યું તો ત્યાં શૈક્ષણિક પ્રવાસમાં આવેલા નાના બાળકોનો અવાજ આવતો હતો. હું પણ ઉઠીને ગરમ પાણીએ બ્રશ કરી સવારે લટાર મારવા નીકળી પડ્યો. બહાર ઘોર અંધારું અને કડકડતી ઠંડી હતી. ચાલતા-ચાલતા ગુજરાત ટુરિઝમની હોટલ તોરણ સુધી પહોંચી ગયો. પણ ઘોર અંધારૂ હોવાથી આગળ જવું ઉચિત ના લાગ્યું, એટલે પાછો ધરમશાળા આવી ત્યાંના ચોગાનમાં જ દસેક આંટા મારી લીધા. બધા બાળકો તૈયાર થઈને બહાર બેઠા હતા. તેઓ પણ ચોગાનમાં દોડવા લાગ્યા અને ઠંડી ઉડાડવા લાગ્યા. શરીરમાં થોડો ગરમાવો આવવા લાગ્યો હતો. રૂમમાં જઈને બાથરૂમમાં નળમાંથી આવતું પાણી જોયું તો એકદમ ઠંડું. વહેલી સવારે મસ્ત ગરમ પાણી આવતું હતું પણ અત્યારે મસ્ત ઠંડું પાણી આવતું હતું. જેનાથી નાહી ના શકાય. સવારે બધા બાળકોએ તૈયાર થવામાં બધા ગરમ પાણીનો ઉપયોગ કરી નાખ્યો હતો. હવે ગરમ પાણી નહોતું. હવે ગરમ પાણી માટે સૂર્ય ઉગે ત્યાં સુધી રાહ જોવી પડે પણ તેટલી રાહ જોવાય તેમ નહોતી એટલે હિંમત કરીને એ જ પાણીએ નાહી લીધું.

બધા તૈયાર થઈને ધરમશાળાની બાજુમાં આવેલી ચાની દુકાને ચા પીધી અને ઘરેથી લાવેલા મેથીના થેપલાનો નાસ્તો કર્યો. થોડા બિસ્કીટના પેકેટ લઈને કૂતરાને નાખ્યા.

સવારે સાત વાગ્યા જેવા લખપત જવાના રસ્તે આગળ વધ્યા. હજી પણ અંધારું હતું. રસ્તામાં સ્કૂલના ઘણા વિદ્યાર્થીઓ ચાલતા હતા. કદાચ નજીકમાં જ કોઈ સ્કૂલ હશે. ત્યાં લગભગ બે કિમી પછી તો શાળાના વિદ્યાર્થીઓ મોટી સંખ્યામાં ભેગા થયેલા હતા. પણ આજુબાજુ સ્કૂલ ક્યાંય દેખાતી નહોતી. ગાડી ઉભી રાખીને બાળકો પાસે ગયા. તેમને પૂછ્યું,

“સ્કૂલ ક્યાં છે?”

“સ્કૂલ તો હજી અહીંથી 12 કિમી દૂર વર્માનગરમાં છે.”

સવારે બધા વિદ્યાર્થીઓ કનોજ ગામથી બે કિમી ચાલતા અહી આવે છે. ત્યાંથી કોઈ બસ બધા વિદ્યાર્થીઓને ૧૨ કિલોમીટર દૂર સ્કૂલે લઈ જાય છે. એક આશ્ચર્ય થયું કે સ્કૂલની તો કોઇ ફી નથી પણ સાથેસાથે બસની પણ કોઇ ફી નથી. તેમની સાથે વાતો કરી. તેઓ ભારત-પાકિસ્તાનના ભાગલા થયા ત્યારે તેમના દાદા પરદાદા અહીં આવીને વસ્યા હતા. બસ આવી ત્યાં સુધી તેમની સાથે વાતો કરી. બધા બાળકોનો સ્કૂલે જવાનો ઉત્સાહ તેમના ચહેરા ઉપર સ્પષ્ટ દેખાતો હતો. યાદગીરી માટે તેમની સાથે ફોટા પડાવ્યા.

ત્યારબાદ અમે અમારો પ્રવાસ આગળ વધાર્યો. રસ્તામાં બાવળિયા સિવાય કશુ જ નહોતુ દેખાતું. એકદમ ઉજ્જડ રોડ હતો. સવારે આઠ વાગ્યે લખપતના પ્રવેશ દ્વારે પહોંચ્યા. પ્રવેશદ્વારની અંદર રોડનું કોઈ જ નામોનિશાન નહોતું. પ્રવેશદ્વાર સુધી જ ડામર રોડ દેખાતો હતો તે પછી રોડ ગાયબ. અંદર પ્રવેશતા જ ગુરુદ્વારા દૂરથી દેખાય છે.

 

લખપત કચ્છનું મહત્વનું બંદર હતું. તે સમયે આ બંદરની જાહોજલાલી હતી. પણ માનવસર્જિત અવળચંડાઈ અને કુદરતી અવકૃપાને લીધે આ મંદિરની જાહોજલાલી છીનવાઈ ગઈ. સિંઘના લાલ ચોખા અહી પુષ્કળ પ્રમાણમાં થતાં તેથી આ પ્રદેશની આવક લાખોમાં થતી. તેથી આ પ્રદેશને લખપત નામથી ઓળખાય છે. શીખ ધર્મના સ્થાપક અને શીખોના ધર્મગુરુ ગુરૂનાનકે લખપતમાં કેટલોક સમય રોકાણ કર્યું હતું. તેમની યાદગીરીરૂપે અહી ગુરુદ્વારા છે.

ગુરુદ્વારામાં ગુરુ નાનકજીના પગરખાં અને પાલખી છે. પ્રવેશદ્વારથી છેક પગરખાં અને પાલખી સુધી લાલજાજમ બિછાવેલી છે અને ઈમારતનો પીળો રંગ ખૂબ જ આકર્ષિત કરે છે. ગુરુદ્વારામાં શ્રદ્ધાળુઓ માટે લંગર અને ચાની વ્યવસ્થા છે. ત્યાં શીખ સમુદાયના શિષ્યો લંગરની વ્યવસ્થા કરતા હતા. તેઓ અમારા માટે ચા લાવ્યા અને બધાંએ નજીકના ખાટલા પર બેસીને ચા પીધી. આજુબાજુનું વાતાવરણ ખુબ જ શાંત અને મનને શાંતિ આપનારું હતું.

ત્યાંથી ધૂળિયા રસ્તે થઈને લખપતનો કિલ્લો જોવા ગયા. નજીકમાં એક ખંડેર હાલતમાં એક હોટેલ હતી. જે ખુબ જ સુંદર લગતી હતી.

અમે અમારા શિડયુલથી ઘણા મોડા હોવાથી ફટાફટ માતાનામઢ તરફ આગળ વધ્યા. જેમ જેમ લખપતથી માતાનામઠ તરફ આગળ વધતા હતા તેમ તેમ માનવ વસ્તી દેખાવા લાગી. સવારે સવા દસ વાગે માતાના મઢે પહોંચ્યા.

મંદિરથી થોડે દૂર ગાડી પાર્ક કરીને ચાલતા મંદિર તરફ આગળ વધ્યા. ખાસી એવી ભીડ જોવા મળી રહી હતી. રસ્તાની બંને બાજુએ પ્રસાદ અને રમકડાની દુકાનોની હારમાળા હતી. લોકો ત્યાંથી પ્રસાદ અને બીજી સામગ્રી ખરીદતા હતા. તેનો પ્રવેશ દ્વાર ખૂબ જ સુંદર અને ભવ્ય છે. આ મંદિરની ચારેબાજુ નાની નાની ટેકરીઓ અને પર્વતો આવેલા છે. માતાનાં દર્શન કર્યા. માતાની મુર્તિ મનુષ્યના શરીર કરતાં પણ ઉંચી છે પરંતુ તે માત્ર ગોઠણ સુધી જ છે. મંદિરની પ્રદક્ષિણા કરીને થોડો સમય મંદિરમાં બેઠા.

એવું કહેવાય છે કે, આજથી લગભગ દોઢ હજાર વર્ષ પહેલાં દેવચંદ નામનો મારવાડનો કરાડ વૈશ્ય (વાણિયો) કચ્છમાં વેપાર માટે ફરતો હતો. તે દરમિયાન તાજેતરમાં જ્યાં આશાપુરા માતાનું મંદિર છે તે જગ્યાએ તે વાણિયાએ આસો મહિનાની નવરાત્રિ હોવાથી માતાજીની સ્થાપના કરી અને ખુબ જ ભક્તિભાવપુર્વક માતાની આરાધના કરી હતી. તેની ભક્તિને જોઈને માતા ખુશ થયાં અને તેને સ્વપ્નમાં દર્શન આપીને જણાવ્યું કે, વત્સ તે જે જગ્યાએ મારૂ સ્થાપન કર્યું છે તે જગ્યાએ મારૂ મંદિર બંધાવડાવજે, પરંતુ મંદિરના દરવાજા છ મહિના સુધી ઉઘાડતો નહીં. વાણિયાએ ખુશ થઈને એવું જ કર્યું અને મંદિરની રખેવાડી કરવા માટે તે પોતાનું ઘર છોડીને અહીં આવીને વસવા લાગ્યો. પાંચ મહિના પુર્ણ થયા બાદ મંદિરના દ્વાર પાછળથી એક વખત તેને ઝાંઝર અને ગીતનો મધુર અવાજ સંભળાયો. આ મધુર ધ્વનિને સાંભળ્યાં બાદ તેનાથી રહેવાયું નહી અને તે મંદિરના દ્વાર ખોલીને અંદર ગયો. અંદર જઈને તેણે જોયું તો દેવીની ભવ્ય મૂર્તિના દર્શન થયા. પરંતુ તેને યાદ આવ્યું કે તેણે માતાજીએ આપેલા સમયના એક મહિના પહેલા જ મંદિરના દ્વાર ખોલી દીધા છે, જેને કારણે માતાજીની અર્ધવિકસીત મૂર્તિનું નિર્માણ થયું હતું. પોતાના આ કૃત્ય બદલ તેણે માતાજીના ચરણોમાં પડીને માફી માંગી. માતાજીએ તેની ભક્તિ પર પ્રસન્ન થઈને તેને માફી આપી દિધી અને તેને વરદાન માંગવા કહ્યું. વરદાનમાં તેણે પુત્ર રત્નની માંગણી કરી. પરંતુ માતાજીએ કહ્યું કે તારી ઉતાવળને લીધે મારા ચરણોનું પ્રાગટ્ય અધુરૂ રહી ગયું.

 મંદિરની બાજુના એક દરવાજાથી ભોજનશાળા અને અતિથિગૃહ તરફ જવાનો રસ્તો છે. અહી યાત્રિકો માટે રહેવાની અને જમવાની વ્યવસ્થા છે. જેનો કોઈ ચાર્જ લેવામાં આવતો નથી. પાછા એ જ રસ્તે ચાલતા બહાર આવતા હતા ત્યાં “કચ્છી દાબેલી” નું બોર્ડ મારેલું જોયું. અમારા સ્ત્રી ગ્રુપ ખરીદીમાં વ્યસ્ત હતા તેટલામાં અમે એક દાબેલી ખાઈ લીધી. ખૂબ જ સ્વાદિષ્ટ હતી. મંદિરમાં એક ટુરિસ્ટ મેપ લગાવેલો હતો. તેમાં સીધા હાજીપીર અને ત્યાંથી સફેદ રણ જઈ શકાય છે. તેવો એક રોડ બતાવતો હતો. બહાર આવીને રોડ વિશેની માહિતી મેળવી. જીપ ડ્રાઇવરના કહેવા મુજબ સફેદ રણ ભુજ થઈને જઈએ તો 15૦ કિલોમીટર જેટલું થાય જ્યારે હાજીપીર ભીટના થઈને જઈએ તો ફક્ત ૮૬ કી.મી થાય. રસ્તો સારો છે પણ રસ્તામાં કોઈ ખાવા-પીવા માટે કશું નહીં મળે. ત્યાં બેસીને બધાએ દાબેલી ખાધી. વિચાર આવ્યો કે રસ્તામાં જમવા માટે દાબેલી પેક કરાવી લઈએ. એટલે અમે પંદર જેટલી દાબેલી પેક કરાવી લીધી અને ચાલ્યા એક અજાણ્યા અને નવા રસ્તા ઉપર.

IMG_20171228_112409

રસ્તામાં નાના નાના કચ્છી ગામો આવતા હતા. ભૂલા પડતા અને રસ્તો પૂછતા પૂછતા અમે આગળ વધતા ગયા. આગળ જતાં ચિત્ર એકદમ બદલાયું હોય તેવું લાગ્યું. શું ખરેખર અમે કચ્છમાં છીએ કે કોઈ પંજાબના કોઈ ગામમાં. રસ્તાની બન્ને બાજુએ ખળખળ વહેતાં પાણીની નેક અને તેની બાજુમાં લીલા ખેતરો. ખરેખર મન પ્રસન્ન થઈ જાય તેવું દ્રશ્ય. આવા દ્રશ્ય હોય અને ગાડી ના ઉભી રાખીએ એવું કેવી રીતે બને…!!! ગાડી ઉભી રાખીને સામે આવતા ભાઈને પુછ્યું કે, “અમે ખેતરમાં અંદર જઇ શકિયે?” તેમણે પણ ઉત્સાહ્પુર્વક અમને ખેતરમાં જવાની પરવાનગી આપી. થોડે સુધી ખેતરમાં અંદર સુધી ચાલતા ગયા. ફોટા પાડ્યા અને પડાવ્યા. ચારેબાજુ નીરવ શાંતિ વચ્ચે ખળખળ વહેતાં પાણી સિવાય કશો જ અવાજ આવતો નહોતો. ખુલ્લા પાઈપમાંથી આવતા પાણીથી પીવા માટે પાણીની બોટલો ભરી દીધી. ખરેખર બધાએ ખૂબજ તાજગી અનુભવી અને ખૂબ જ મજા આવી ગઈ. બપોરના એક વાગવા આવ્યા હતા. મોડું કર્યા વગર અમે હાજીપીર તરફ આગળ વધ્યા.

આગળ જતા રસ્તો સાવ ગાયબ થઈ ગયો. ધૂળિયા રસ્તા પર આગળ વધતા ગયા. દૂર દૂર સુધી કોઈ જ ન દેખાય એવો નિર્જન રસ્તો. સહેજ આગળ જતાં હાજીપીરનો મુખ્ય રસ્તો દેખાયો ત્યારે હાશકારો અનુભવ્યો. બપોરે 1:15 હાજીપીર પહોંચ્યા.

હાજીપીરએ પીરબાબાની દરગાહ છે. જ્યાંથી કોઈ ખાલી હાથે ક્યારેય પાછું ફર્યું નથી. રૂમાલ માથા પર બાંધીને અંદર પ્રવેશ કર્યો. અંદર દરગાહમાં ગુલાબના ફૂલોની સુગંધ આવતી હતી.

IMG_20171228_132409

એક વખત પીરબાબાના દર્શને આવેલા વ્યંઢળે બાબાની મશ્કરી કરી કે સ્ત્રીઓ તો સંતાનને જન્મ આપે એમાં નવાઈ શી? જો પીરબાબા નું સત હોય તો મારા ઘરે પારણું બંધાવે. થોડા સમય બાદ તે વ્યંઢળ ખરેખર ગર્ભવતી બન્યો અને એક દીકરાને જન્મ આપ્યો. ત્યારથી વ્યંઢળો હાજીપીરના ભક્ત બની ગયા.

અહીં જેટલા મુસ્લિમ શ્રદ્ધાળુઓ આવે છે એટલા જ હિન્દુઓ પણ. કોમી એકતાનું ધાર્મિક સ્થળ એટલે હજીપીર. દરગાહની બાજુમાં જ એક તળાવ છે. એવું કહેવાય છે કે રણ વિસ્તાર હોવાથી પાણીની સમસ્યાના ઉકેલ માટે હજીપીરે ગામવાસીઓને તળાવ ખોદવાનું કહ્યું. તળાવ ખોદાઈ ગયા બાદ હાજીપીર પોતે ખાલી તળાવમાં નમાજ પઢી અને બંદગી કરી. કહેવાય છે કે એ જ ઘડીએ તળાવની જમીનમાં તિરાડો પડી અને મીઠા પાણીથી તળાવ છલકાઈ ગયું. આ તળાવ સો રાજપૂતોએ ખોદ્યું હતું તેથી તેને ‘સોધરણા’ ના નામે ઓળખાયું.

IMG_20171228_135141

આગળ સફેદરણ જવા માટેનો રસ્તો પૂછ્યો અને બપોરે ૧:૪૫ વાગે હાજીપીરથી સફેદરણ જવા નીકળ્યા. હાજીપરથી સફેદરણ ૪૧ કી.મી છે. રસ્તો બતાવનાર ભાઈના કહેવા મુજબ રસ્તો ખૂબ જ સુંદર છે. વિદેશમાં આવી ગયા હોય તેઓ રસ્તો છે. શરૂઆતમાં તો રસ્તો કાચો-પાકો હતો અને તે ભાઇના કથન પર હસતાં હસતાં ભીટના ગામે પહોંચ્યા. ભીટના ગામ પછી ખરેખર રસ્તો પેટનું પાણી પણ ન હાલે એવો સ્મૂથ રસ્તો છે. રસ્તાની બન્ને બાજુએ રણ દેખાય છે. દુર જમીન અને આકાશ બંને ભેગા થતા હોય. રસ્તામાં ગાડી ઉભી રાખીને માતાનામઢથી પેક કરેલી દાબેલી ખાઈ લીધી. બપોરના ૨:૩૦ વાગવા આવ્યા હતા. ૪૫ મિનિટમાં જ હાજીપીરથી સફેદરણ પહોંચી ગયા.

સફેદરણ વિસ્તાર આર્મીના હસ્તકમાં હોવાથી સઘન ચેકિંગ હતું. ગાડી ચેક કરીને જ પછી પ્રવેશ આપવામાં આવે છે. સફેદરણે આજકાલ લોકોમાં ખાસ આકર્ષણ ઉભું કર્યું છે. પાર્કિંગથી લગભગ દોઢેક કિ.મી ચાલીને ડોમ સુધી જવાય છે. ગુજરાત ટુરિઝમે પર્યટકોને લઈ જવા માટે નિશુલ્ક ટ્રેનની વ્યવસ્થા કરી છે. ઊંટલારી પણ હોય છે પણ તે થોડી મોંઘી છે. અમે ચાલતા ચાલતા ડોમ પહોંચ્યા. જાણે માનવ મહેરામણ ઉમટ્યું હોય એટલાં પર્યટકો આવેલા હતા. અતિશય ક્ષારવાળા પાણીના કારણે કચ્છના રણમાં મીઠા અને કચ્છનું રણ આખું સફેદ રંગનું દેખાય છે. અહીં રહેવા માટે પર્યટકોને સુંદર ટેન્ટ અને ફાઈવ સ્ટાર હોટેલો બનાવેલી છે. ગુજરાત ટુરિઝમ દ્વારા નવેમ્બરથી લઈને ફેબ્રુઆરી સુધી રણોત્સવનું આયોજન કરે છે. અહી ગુજરાત ટુરિઝમ દ્વારા ખૂબ જ વિશાળ અને મોટાપાયે ટેન્ટસિટીનું નિર્માણ કરેલું છે. જ્યાં એડવેન્ચર રમતો અને લોકસંગીત પીરસવામાં આવે છે. નજીકમાં પ્રદર્શન અને લાયબ્રેરી પણ બનાવેલ છે. અહીં ઊંટસવારી, ઊંટગાડી, ઘોડાગાડી, કચ્છી વાનગીઓ તથા દેશ-વિદેશની વાનગીઓ પીરસતા ફૂડકોર્ટ, કચ્છી કળા તરીકે પ્રખ્યાત હાથવણાટની વસ્તુઓ મળે છે. ખરેખર એક અલગ જ દુનિયામાં આવી ગયા હોય તેવો અનુભવ થાય. સફેદ રણમાં સૂર્યોદય અને સૂર્યાસ્ત અચૂક જોવા જેવો છે. પણ હજી અમારે કાળો ડુંગર પહોંચવાનું હતું એટલે બીજી વાર અચૂક આવીશું એમ નક્કી કરીને અમે ચાલ્યા અમે અમારા આગળના પ્રવાસે.

અહીંથી કાળો ડુંગર 48 કિલોમીટરના અંતરે આવેલો છે. રસ્તો ચઢાણવાળો હોવાથી અજવાળે પહોંચી જવાય એમ વિચારીને સાંજે ૫:૦૦ વાગે કાળોડુંગર તરફ નીકળ્યા. સફેદરણથી ૨૪ કિમીએ ખાવડા ગામ આવે છે અને ત્યાંથી ૧૦ કિમી પછી જમણીબાજુ એક ફાંટો પડે. સારા અને સુંદર રસ્તાને રીતે ગાડીની સ્પીડ થોડી વધારે હતી જ્યાંથી વળવાનું હતું ત્યાંથી થોડે દૂર આગળ નીકળી ગયા. રસ્તામાં રમતા બાળકો ઈશારો કરીને ચેતવ્યા કે, “આમ નહીં, પાછા વળો.” થોડા આગળ જઈને પાછા વળ્યાં. અહીં રસ્તો ચઢાણવાળો શરૂ થાય છે. રસ્તો સારો છે. પણ ધ્યાન રાખવું હિતાવહ છે. સાંજે લગભગ ૬:૦૦ વાગે કાળોડુંગર પહોચ્યાં.

IMG_20171228_180533

સૂર્યાસ્ત થવાની તૈયારીમાં જ હતી. બેસીને ડૂબતા સૂરજને જોતા રહ્યા. સૂર્યાસ્ત જોવા માટે મંદિર પાસે બેસવાની વ્યવસ્થા કરેલી છે. હવે અંધારું થવા આવ્યુ હતું. મંદિરની સામે જ કાર્યાલય આવેલું છે. ત્યા રહેવા અને જમવાની પૂછપરછ કરી. મંદિરની બાજુમાં સાતેક જેટલી રૂમો આવેલી છે. ત્યાં ગરમ પાણીની વ્યવસ્થા છે. કાર્યાલયની બાજુમાં થોડાં પગથિયાં નીચે ઉતરતા ત્યાં બીજી દસેક રૂમો છે. તેની સામે જ અન્નક્ષેત્ર આવેલું છે એટલે અમે નીચેની રૂમ બુક કરાવી લીધી. રૂમમાં જઈને થોડો આરામ કર્યો. ફરીથી તરોતાજા થઈને જમવા માટે અન્નક્ષેત્ર તરફ ગયા. જમવાની વાર હતી એટલે બધા અન્નક્ષેત્ર બહાર બેઠાં. બેઠાં-બેઠાં શૈક્ષણિક પ્રવાસ માં આવેલા સ્કુલના બાળકો સાથે તેમના પ્રવાસની માહિતી મેળવી અને તેમની સાથે મજાક-મસ્તી કરી. તેમને વીંટી ગાયબ કરવાનું જાદુ બતાવ્યું. તેઓ બધાને ખુબ મજા આવી ગઈ. રાત્રે આઠ વાગ્યા જેવા અન્નક્ષેત્રમાંથી એક ભાઈએ બૂમ પાડીને કહ્યું કે, “આવી જાવ. જમવાનું તૈયાર છે.” બધા પ્રવાસમાં આવેલા બાળકો શિસ્તબદ્ધ પોતાની જાતે થાળી લઈને કતારબંધ જમવા બેસી ગયા. બધા ભોજન લઈને આવે ત્યાં સુધી બધાએ પ્રાર્થના કરી અને પ્રાર્થના કર્યા પછી બધાએ સાથે ભોજન લીધું. અમે પણ એમની સાથે લાઈનમાં બેસી ભોજન લીધું. જમીને થાકેલા હોવાથી રૂમમાં આવીને ઊંઘી ગયા.

 

કચ્છ પ્રવાસ (Kutch Road Trip) Day 1

૨૬/૧૨/૨૦૧૭ મંગળવાર

“કચ્છ નહિ દેખા તો કુછ નહી…”

આ પંક્તિ શરૂઆતમાં જ કેમ યાદ આવી પણ આમ જોવા જઈએ તો આ પંક્તિ પ્રવાસ પતે પછી યાદ આવી જોઈએ પણ આ મારો બીજી વખતનો કચ્છ પ્રવાસ છે. કચ્છ ધાર્મિક અને પ્રાકૃતિક સૌદર્યનો સમન્વય ધરાવતો પ્રેદેશ છે. જાણે પ્રથમવાર જ કચ્છ જોવા જતા હોય તેવો ઉત્સાહ મારામાં હતો. બસ એવા ઉત્સાહ સાથે ૨૬ ડીસેમ્બરે રાત્રે ૮:૪૫ વાગે નીકળી પડ્યા

અમદાવાદના ભરચક ટ્રાફિકમાંથી ધીમેધીમે હાઇવે તરફ આગળ વધતા ગયા. રસ્તા ઉપરથી દૂર ગામડાની કે શહેરની લાઈટોનો પ્રકાશ સ્પષ્ટ દેખાતો હતો.

તેને જોતા જોતા હાંસલપુર ચોકડી થઈને રાત્રે સાડા અગિયાર વાગ્યા જેવા હળવદ હરીદર્શન હોટેલે અમેં અમારો પ્રથમ વિરામ લીધો. ગાડીની બહાર નીકળતા જ ઠંડીનો ચમકારો થયો. પવન સાથે ઠંડી પણ સહેજ વધારે હતી. આવી ઠંડીમાં અમે ગરમાગરમ ગોટા અને ચા પીધી. ગોટા અને ચા પીને તરોતાજા થઈને સામખીયાળી બાજુ આગળ ચાલ્યા.

IMG_20171226_205512IMG_20171226_215638IMG_20171226_234413IMG_20171226_235712